Invloed van klimaatverandering op de water- en energievoorziening

Waterkracht en drinkwatervoorziening

Water van gletsjers voorziet in drinkwater en in elektriciteit, door het water te verzamelen in stuwmeren. Via waterkrachtcentrales wordt het water uit de stuwmeren gebruikt om elektriciteit op te wekken. Het afnemen en verdwijnen van gletsjers heeft lokaal gevolgen voor de watervoorziening, de hoeveelheid neerslag en de elektriciteitsvoorziening. Vooral het afnemen van de ijsvoorraden in de gletsjers van de Himalaya baart zorgen. Veertig procent van de wereldbevolking in India en China is voor drinkwater afhankelijk van deze gletsjers. Versneld afsmelten brengt de watervoorziening in gevaar en kan ook tot overstromingen leiden [IPCC].

Rond de stad Lima valt jaarlijks minder dan 20 mm regen. Het is een van de grote steden die eigenlijk in een woestijn liggen. De stad Lima is voor zijn drinkwater afhankelijk van gletsjers. Ook wordt veel elektriciteit opgewekt via waterkrachtcentrales aangedreven door het smeltwater van gletsjers. Het afnemen van de gletsjers kan ernstige gevolgen hebben voor de drinkwater- en elektriciteitsvoorziening van Lima. Deze stad bouwt steeds meer fossiel gestookte centrales om elektriciteitstekorten op te kunnen vangen. Deze versterken het broeikasgaseffect en versnellen de afname van de gletsjers [IPCC].

India ging, in 2024, maanden gebukt onder hittegolven met temperaturen tot 52,3 graden in de hoofdstad New Delhi. Door het gebruik van airconditioners en ventilators steeg de elektriciteitsvraag toen enorm en werd het elektriciteitsnet overbelast, met regelmatig stroomuitval tot gevolg. Een andere reden voor stroomuitval was dat, door de droogte en de hitte, het waterniveau in de stuwmeren laag was, waardoor de productie van elektriciteit met waterkrachtcentrales lager was [Volkskrant].

Ontwikkelingen in de energievoorziening

Om de gevolgen van klimaatverandering te verminderen wordt wereldwijd gestreefd naar een reductie van de uitstoot van broeikasgassen. Daardoor ondergaat de energievoorziening wereldwijd een ingrijpende energietransitie. Waar decennialang fossiele energiebronnen, zoals steenkool, olie en aardgas, de elektriciteitsproductie domineerden, is er nu een duidelijke verschuiving richting hernieuwbare energie. Vooral wind- en zonne-energie hebben in de afgelopen jaren een enorme vlucht genomen. Moderne windparken en grootschalige zonne-installaties leveren inmiddels een substantieel deel van de elektriciteit. In Nederland bijvoorbeeld was het aandeel hernieuwbare elektriciteit in de elektriciteitsproductie in 2018, inclusief de elektriciteit geproduceerd met biomassa, 16%; in 2024 was dat gestegen naar 50%, de helft van alle geproduceerde elektriciteit. De overgang naar hernieuwbare energie brengt echter ook uitdagingen met zich mee. Aan de ene kant is de productie van elektriciteit uit zon en wind afhankelijk van het weer, wat zorgt voor fluctuaties in het aanbod. Aan de andere kant neemt het elektriciteitsverbruik sterk toe, omdat overgegaan wordt op elektrische energie in plaats van fossiele brandstoffen. Om dit op te vangen worden de elektriciteitsnetten verzwaard, wordt er volop geïnvesteerd in slimme netwerken, in opslagsystemen en in belastingsturing. Batterijen, waterstof en andere opslagtechnologieën bieden oplossingen om het overschot aan hernieuwbare elektriciteit op te slaan en later te gebruiken. Opslagsystemen ontlasten de elektriciteitsnetten en voorkomen dat hernieuwbare bronnen moeten worden uitgeschakeld omdat er teveel elektriciteit wordt geproduceerd.

Ontwikkeling energieverbruik

Door klimaatverandering en de energietransitie verandert het energieverbruik. Door klimaatverandering wordt in gematigde streken, door de hogere temperaturen in de winter, het energieverbruik verlaagd. Daardoor neemt het stookseizoen af. In de zomer daarentegen zal het energieverbruik gaan stijgen omdat er meer behoefte aan koeling ontstaat. In het kader van de energietransitie stappen bedrijven, instellingen en huishoudens massaal over van gas op elektriciteit. Industrieën schakelen over op elektrische technieken voor hun processen en transportbedrijven willen overschakelen naar elektrisch vervoer.