Maximum temperaturen overdag en 's nachts en de gevolgen voor de mens

Stijgende temperaturen en de invloed op de mens

De maximum temperaturen overdag en 's nachts nemen toe. Dat is op zich geen groot probleem. Bij hittegolven echter blijven deze maxima een aantal dagen aan de hoge kant en blijven vooral de nachttemperaturen hoog. Een week lang hoge temperaturen is voor de mens meer belastend dan een paar dagen. Zowel de frequentie, de maximum temperatuur en de lengte van hittegolven nemen toe met name in Europa. Het toenemende aantal hittegolven zal leiden tot een hogere sterfte, vooral onder oudere mensen. Hittegolven kunnen indirect ook een effect hebben op de menselijke gezondheid door een afnemende luchtkwaliteit, vooral in steden. Door de stijgende temperaturen dreigen grote delen van de wereld voor mensen onaangenaam of zelfs onleefbaar te worden [IPCC], [National Geographic].

De warmte leidt ook tot een afnemende arbeidsproductiviteit. Vooral mensen die buiten werken, zoals in de bouw en de landbouw, worden getroffen door hittegolven. Daarnaast worden kinderen en daklozen getroffen. In arme gebieden kunnen mensen zich niet wapenen tegen hittegolven [IPCC]. De extreem warme maand december van 2015 leidde in Nederland tot omzetverlies van kledingwinkels die met hun wintercollectie bleven zitten. Voor een aantal bedrijven leidde dat tot uitstel van betaling of zelfs tot faillissementen later in 2016. In 2018 meldden meubel-, keuken-, woningtextiel-, bedden- en kledingwinkels lagere omzetten als gevolg van het extreem warme weer in de zomer [Volkskrant].

Stijgende temperaturen in de verschillende landen en hun gevolgen

De verschillende hittegolven die in de zomer van 2003 in Europa optraden kostte het leven aan 70 duizend mensen, overwegend armen, eenzamen en ouderen. In 2019 heerste er een korte hittegolf in Europa, waarbij alle hitterecords werden verbroken. Die richtte relatief weinig schade aan als gevolg van de invoering van hittegolfplannen in diverse landen. In Nederland vielen in 2003 tussen de 1400 tot 2200 doden en in 2006 vielen er ongeveer duizend doden als gevolg van de hittegolven. De zomer van 2018 leverde twee hittegolven; in totaal werden, in De Bilt, 45 zeer warme dagen gemeten tegen 25 normaal. De gemiddelde zomertemperatuur was 18,9 oC, bijna twee graden meer dan normaal. Op 26 juli 2019 werd weer een hitterecord gebroken, de hoogste temperatuur gemeten in Nederland kwam toen op 40,7 oC te liggen. Juni en juli 2019 waren de warmste zomermaanden ooit gemeten; de gemiddelde temperatuur lag, respectievelijk met 2,5 en 1,2 oC, ruim boven de normale temperatuur. De hoge temperaturen leidden echter, in tegenstelling tot vorige jaren, nauwelijks tot slachtoffers. In de zomer van 2020 heerste een hittegolf met de meest tropische dagen ooit gemeten in Nederland. De hittegolf duurde dertien dagen en telde negen tropische dagen. Er overleden ongeveer 400 mensen aan de gevolgen van de hittegolf. In juni 2018 heerste in grote delen van Europa, waaronder Nederland, een hittegolf. In Spanje stegen de temperaturen tot 37 oC of daarboven. In Portugal leidde de hitte, de droogte, het gebrek aan bosbeheer en de monocultuur van eucalyptusbomen tot bosbranden met tenminste 64 doden tot gevolg. In Zuid-Frankrijk werd in juni 2019 de hoogste temperatuur ooit gemeten:45,9 graden. Er woedden hevige branden die verschillende huizen en honderden hectaren natuur in de as legden. Er viel een slachtoffer als gevolg van de hitte. In Italië leidde de hitte in combinatie met droogte tot watertekorten.

In de Verenigde Staten is Phoenix de heetste stad met meer dan 100 dagen van 38 oC of meer. Het is ook de stad met de meeste hittedoden; in 2020 waren dat er 207. De hitte leidt ook tot bosbranden vooral in Californië. In 2015 heerste in India de ergste hittegolf van de afgelopen 20 jaar. De temperaturen overdag lagen meerdere dagen achter elkaar boven de 40 oC en reikten tot wel 48 oC. De hittegolf eiste meer dan 2200 levens. Volgens prognoses kan dat oplopen tot 1,5 miljoen per jaar aan het einde van de eeuw als de klimaatverandering zo doorgaat. In Pakistan kostte een hittegolf in 2015, met temperaturen ruim boven de 40 oC, meer dan 400 mensen het leven. In 2015 waren er, naast in India en Pakistan, ook hittegolven in Europa, Noord-Afrika en het Midden-Oosten. De hittegolf in het zuiden van Australië in 2009 had meer dan 300 doden tot gevolg. De bosbranden tijdens de hittegolf vernielden meer dan 2000 gebouwen en leidde tot 173 doden. Ook in 2013 heerste er een hittegolf, met temperaturen van ver boven de 45 oC, die eveneens gepaard ging met talloze bosbranden. Van de tien heetste jaren in Australië vonden er acht plaats in de afgelopen dertien jaar. In 2019 bereikte de temperatuur in Australië een recordhoogte van 47,7 graden, de temperatuur 's nachts kwam niet onder de 36 graden. De hitte en de droogte leidden tot enorme bosbranden die vroeg in de november begonnen en aanhielden aan tot begin februari. Toen vielen er zware regenbuien die de branden grotendeels doofden. In 2017 heerste er in Taiwan een hittegolf die meer dan 16 dagen duurde waarbij de temperatuur voor het eerst in 120 jaar boven de 36 oC kwam [Volkskrant], [IPCC].

Stijgende temperaturen en invloed op de economie

De stijgende temperaturen en de droogte leidden in Spanje tot een afname van wijngaarden. Wijngaarden verplaatsen zich meer naar het noorden waar het minder warm en minder droog is. De landen rond de Middellandse zee, Spanje, Frankrijk, Italië en Griekenland, kunnen hun wijnbouw in de toekomst waarschijnlijk alleen behouden als druivenrassen worden verbouwd die beter bestand zijn tegen warmte en droogte. De stijgende temperaturen hebben ook consequenties voor de toeristenindustrie, vooral voor de wintersport in de Alpen. Veel ski-oorden kampen met een tekort aan natuurlijke sneeuw. De sneeuw valt later in het jaar, de sneeuwlaag is dunner en is in het voorjaar eerder weggesmolten. Voor een deel wordt dit opgevangen door het produceren van kunstsneeuw, maar dit kost veel energie en er moet genoeg water voorhanden zijn. In toenemende mate wordt geïnvesteerd in waterbassins om voldoende water te hebben voor het winterseizoen. Ook worden na het seizoen skitrajecten bedekt met speciaal geotextiel om het smelten van de sneeuw tegen te gaan. Niettemin zal het skiseizoen op den duur, door de temperatuurstijging, weken korter gaan duren. Zelfs als de opwarming beperkt wordt zal het sneeuwdek in de Alpen aan het einde van deze eeuw met de helft zijn afgenomen of soms zelfs helemaal zijn verdwenen. De economie en de samenleving van regio's in de Alpen, die sterk afhangen van wintersport, zullen nadelen ondervinden van de temperatuurstijging [Volkskrant].

Gevolgen van uitstoot van broeikasgassen en de temperatuur in de toekomst

Als de uitstoot van broeikasgassen niet tegengegaan wordt is de verwachting dat hittegolven vooral meer zullen voorkomen rond de Sahara, in Rusland, in Centraal-Europa, in delen van Azië, in het zuiden van Australië en in het westen van Canada en Alaska met duizenden slachtoffers als gevolg. Extreme hitte en droogte kunnen delen van de wereld zelfs onleefbaar maken. Een positief effect is dat het sterftecijfer door te lage temperaturen afneemt. Maar dit effect is minder sterk dan de hogere sterfte door hogere temperaturen [IPCC], [Volkskrant].