Stijgende temperaturen en de gevolgen voor de mens

Maximum temperaturen overdag en 's nachts en de invloed op de mens

De maximum temperaturen overdag en 's nachts nemen toe. Dat is op zich geen groot probleem. Bij hittegolven echter blijven deze maxima een aantal dagen aan de hoge kant en blijven vooral de nachttemperaturen hoog. Een week lang hoge temperaturen is voor de mens erg belastend. Zowel de frequentie, de maximum temperatuur en de lengte van hittegolven nemen toe, met name in Europa. Het toenemende aantal hittegolven zal leiden tot een hogere sterfte, vooral onder oudere mensen. De afgelopen 20 jaar nam het aantal hitte gerelateerde sterfgevallen bij 65 plussers met meer dan 50% toe. Onlangs is becijferd dat wereldwijd 5 miljoen mensen sterven door extreme temperaturen, onder andere door hart- en vaatziekten. Hittegolven kunnen indirect ook een effect hebben op de menselijke gezondheid door een afnemende luchtkwaliteit, vooral in steden. Door de stijgende temperaturen dreigen grote delen van de wereld voor mensen onaangenaam of zelfs onleefbaar te worden [IPCC], [National Geographic], [Volkskrant].

Muggen, parasieten, bacteriën en virussen die gewoonlijk in de tropen vertoeven trekken noordwaarts waardoor ziekten zich naar het noorden verspreiden. Zo kan er binnen 20 jaar malaria en knokkelkoorts voorkomen in Nederland. Het westnijlvirus heeft zich in delen van Duitsland en Zuid-Europa gevestigd. Een grote uitbraak in 2018 in Zuid-Europa leidde tot ruim 1500 geregistreerde infecties en 180 doden. In Nederland was er in 2020 voor het eerst een kleine uitbraak [Volkskrant].

De warmte leidt ook tot een afnemende arbeidsproductiviteit. Vooral mensen die buiten werken, zoals in de bouw en de landbouw, worden getroffen door hittegolven. Daarnaast worden kinderen en daklozen het slachtoffer. In arme gebieden kunnen mensen zich niet wapenen tegen hittegolven [IPCC].

Stijgende temperaturen, hittegolven en hun gevolgen wereldwijd

De lengte en frequentie van hittegolven zijn toegenomen in Europa. Ook Noord-Amerika, Azië en Australië ondervinden de gevolgen van hittegolven. Onderstaande tabellen geven een overzicht van de gevolgen van de hittegolven op de menselijke samenleving. Ook Nederland heeft de gevolgen van hittegolven aan den lijve ondervonden [Volkskrant].

Hittegolven in Europa
Jaar Waar Gevolgen
2003 Europa hittegolven, 70 duizend doden, overwegend armen, eenzamen en ouderen
2018 Portugal hittegolf, bosbranden met als gevolg 64 doden
2019 Europa hittegolf, weinig slachtoffers door invoering van hittegolfplannen
2019 Frankrijk, zuiden hittegolf, bosbranden, huizen verwoest, een dode
2021 Griekenland twee hittegolven, bosbranden
2021 Turkije hittegolf, bosbranden

In Portugal leidde in 2018 de hitte, de droogte, het gebrek aan bosbeheer en de monocultuur van eucalyptusbomen tot bosbranden. In 2019 heerste er een korte hittegolf in Europa, waarbij alle hitterecords werden verbroken. De hittegolf richtte relatief weinig schade aan als gevolg van de invoering van hittegolfplannen in diverse landen. In Zuid-Frankrijk werd in juni 2019 de hoogste temperatuur ooit gemeten:45,9 graden. Er woedden hevige branden die verschillende huizen en honderden hectaren natuur in de as legden. In Italië leidde de hitte, in combinatie met droogte, tot watertekorten. Een hittegolf in 2021, die meer dan een week duurde, teisterde in 2021 het zuidoosten van Europa (Griekenland, Turkije, Italië en Albanië), met temperaturen boven de 45 graden met veel bosbranden tot gevolg. Het klimaat in de Middellandse Zee warmt anderhalf keer sneller op dan gemiddeld waardoor een temperatuur van ongeveer 50 oC later deze eeuw geen uitzondering meer zal zijn [Volkskrant].

Hittegolven wereldwijd (exclusief Europa)
Jaar Waar Gevolgen
2009 Australië hittegolf, 300 doden, door bosbranden 3500 gebouwen vernield, 7500 mensen op de vlucht
2013 Australië hittegolf, temperaturen ver boven de 45 oC, bosbranden
2015 India hittegolf, tenminste 2500 doden verspreid over een groot deel van het land
2015 Pakistan hittegolf, kostte meer dan 400 mensen het leven
2019 Australië hittegolf, bosbranden, tenminste 33 doden, miljarden dieren gedood
2021 Canada westen hittegolf, bosbranden, dorp Lytton geheel verwoest, honderden doden
2021 Verenigde Staten, Oregon hittegolf, bosbranden, 70 doden

De hittegolf in het zuiden van Australië in 2009 leidde tot bosbranden die 173 doden tot gevolg had, 7500 mensen op de vlucht joeg en meer dan 2000 gebouwen vernielden. In totaal vielen er 300 doden. Van de tien heetste jaren in Australië vonden er acht plaats in de afgelopen dertien jaar. In 2015 heerste in India de ergste hittegolf van de afgelopen 20 jaar. De temperaturen overdag lagen meerdere dagen achter elkaar boven de 40 oC en reikten tot net onder de 50 oC. De hittegolf eiste meer dan 2500 levens. Volgens prognoses kan dat oplopen tot 1,5 miljoen per jaar aan het einde van de eeuw als de klimaatverandering zo doorgaat. In 2019 bereikte de temperatuur in Australië een recordhoogte. De hitte en de droogte leidden tot enorme bosbranden die vroeg in de november begonnen en aanhielden aan tot begin februari 2020. Het waren de ergste bosbranden in de geschiedenis van Australië. In de Verenigde Staten is Phoenix de heetste stad met meer dan 100 dagen van 38 oC of meer. Het is ook de stad met de meeste hittedoden; in 2020 waren dat er 207. De hitte en de droogte leidt ook tot bosbranden vooral in Californië. In 2021 heerste er een hittegolf in het westen van Canada met temperaturen tot bijna 50 graden. De hitte, de droogte en de krachtige wind leidde tot hevige bosbranden en kostte honderden mensen het leven. In 2021 heerste er een hittegolf in het noordwesten van Verenigde Staten. De hitte, de droogte en de krachtige wind leidde tot hevige bosbranden [Volkskrant], [IPCC].

Stijgende temperaturen en invloed op de economie

De stijgende temperaturen en de droogte leidden in Spanje tot een afname van wijngaarden. Wijngaarden worden gesloten of verplaatsen zich meer naar het noorden, waar het minder warm en minder droog is. De landen rond de Middellandse zee, Spanje, Frankrijk, Italië en Griekenland, kunnen hun wijnbouw in de toekomst waarschijnlijk alleen behouden als druivenrassen worden verbouwd die beter bestand zijn tegen warmte en droogte. De stijgende temperaturen hebben ook consequenties voor de toeristenindustrie; door hoge temperaturen en bosbranden kunnen toeristen de regio's rond de Middellandse zee gaan mijden. In Spanje bestaat de vrees dat skipistes tot 2 km hoogte niet overeind te houden zijn, de lager gelegen skigebieden dreigen te moeten sluiten. De hogere temperaturen hebben ook consequenties voor de wintersport in de Alpen. Veel ski-oorden kampen met een tekort aan natuurlijke sneeuw. De sneeuw valt later in het jaar, de sneeuwlaag is dunner en is in het voorjaar eerder weggesmolten. Voor een deel wordt dit opgevangen door het produceren van kunstsneeuw, maar dit kost veel energie en er moet genoeg water voorhanden zijn. In toenemende mate wordt geïnvesteerd in waterbassins om voldoende water te hebben voor het winterseizoen. Ook worden na het seizoen skitrajecten bedekt met speciaal geotextiel om het smelten van de sneeuw tegen te gaan. Niettemin zal het skiseizoen op den duur, door de temperatuurstijging, weken korter gaan duren. Zelfs als de opwarming beperkt wordt, zal het sneeuwdek in de Alpen aan het einde van deze eeuw met de helft zijn afgenomen of soms zelfs helemaal zijn verdwenen. De economie en de samenleving van regio's in de Alpen, die sterk afhangen van wintersport, zullen nadelen ondervinden van de temperatuurstijging [Volkskrant].

De verwachting voor de komende jaren

Als de uitstoot van broeikasgassen niet tegengegaan wordt is de verwachting dat hittegolven meer zullen voorkomen, vooral rond de Sahara, in Rusland, in Centraal-Europa, in delen van Azië, in het zuiden van Australië en in het westen van Canada en Alaska met duizenden slachtoffers als gevolg. Extreme hitte en droogte kunnen delen van de wereld zelfs onleefbaar maken. Een positief effect is dat het sterftecijfer door te lage temperaturen afneemt. Maar dit effect is minder sterk dan de hogere sterfte door hogere temperaturen [IPCC], [Volkskrant].