Invloed klimaatverandering op de landbouw en veeteelt

Klimaatverandering in de vorm van hogere temperaturen, hittegolven en droogte hebben invloed op de landbouw. Droogte kan ontstaan door tekort aan regenwater of doordat de watervoorziening te kort schiet door het smelten van gletsjers waardoor minder water voor irrigatie beschikbaar is. Werken in de landbouw is moeilijk tijdens hittegolven. Wereldwijd nemen op de lagere breedtegraden en in tropische regio's de oogsten af. Voor de gematigde en hogere breedtegraden is de invloed van klimaatverandering op de oogsten niet helemaal duidelijk. De laatste jaren waren de oogsten daar zeer goed. Het wordt echter steeds duidelijker dat de teelt van rijst, tarwe en mais in tropische en gematigde streken problematisch wordt als de temperatuurstijging meer dan 2 oC bedraagt. Door het toenemen van, aan de ene kant, perioden met grote droogte en, aan de andere kant, overstromingen, worden oogsten negatief beïnvloed. Landbouw kan ook worden aangetast door micro-organismen die zich door de hogere temperaturen beter kunnen handhaven of zich in nieuwe gebieden kunnen vestigen [IPCC], [Volkskrant].

Oogsten worden, aan de ene kant, negatief beïnvloed door temperaturen boven de 30 oC, door droogte en door overstromingen. Aan de andere kant hebben de hogere CO2-concentraties een positief effect op oogsten. De houtproductie neemt toe door het hogere CO2-gehalte en de hogere temperaturen. Door klimaatverandering zijn de laatste decennia de tarwe en maisoogsten in verschillende regio's afgenomen; onder andere in China. In Spanje en Portugal nam de graanproductie in 2004/2005 met 40% af door een intense droogte. In 2015 was het in Spanje in de zomer gemiddeld 2 graden warmer dan normaal. Oogsten van komkommers, paprika's, tomaten mislukten en de prijzen van deze producten stegen. Dit was overigens gunstig voor de Nederlandse tuinders die meer van deze producten konden afzetten waardoor hun inkomsten stegen. De stijgende temperaturen en de droogte leiden in Spanje tot een afname van wijngaarden. Wijngaarden verplaatsen verder zich meer naar het noorden waar het minder warm en minder droog is. Onderzoek heeft uitgewezen dat de negatieve effecten van hitte en droogte op de Europese oogsten de laatste 50 jaar zijn verdrievoudigd. De verliezen op de graanoogst nemen jaarlijks met 3 procent toe. De verliezen zijn het grootst bij tarwe in Midden- en Oost-Europa en bij gerst in het Middellandse zeegebied. In Iran heerst een droogte die nu al zeven jaar duurt. Rivieren en meren zijn opgedroogd, woestijnvorming is in volle gang en landbouwgrond wordt onvruchtbaar. Vroeger was hier een bloeiende pistachenotenteelt. Meer dan 15% van de pistachenotenbomen in de provincie Kerman is inmiddels afgestorven. Hele families hebben het platteland verlaten en zijn naar de stad getrokken. Ethiopië werd in 2016 getroffen door de ergste droogte in vijftig jaar. Oogsten mislukten waardoor meer dan tien miljoen mensen waren aangewezen op voedselhulp. Het vee stierf massaal door gebrek aan water en grasland. Ook andere landen in Afrika hebben te kampen met droogte door klimaatverandering [Volkskrant].

De invloed van klimaatverandering op rijst en soja-oogsten is klein in de voornaamste productiegebieden. Recente perioden van hogere voedselprijzen geven aan dat in de huidige markten voedselprijzen gevoelig zijn voor klimaatextremen [IPCC]. Een positief effect is dat landbouw nu mogelijk wordt in gebieden waarin dat vroeger niet het geval was. Bijvoorbeeld in Groenland worden nu groenten en fruit geteeld die tot voor kort nog uit Denemarken moesten worden ingevoerd [Volkskrant].

In Nigeria trekken herders, als gevolg van de droogte, naar het zuiden waar ze stuiten op christelijke boeren. Daardoor lopen etnische en religieuze spanningen op met als resultaat gewapende conflicten [Volkskrant].

Voor Nederland wordt verwacht dat door het hogere CO2-gehalte en de hogere temperatuur de opbrengst van wintertarwe, aardappels, suikerbieten en gras zal stijgen. Gewassen zoals graan zijn eerder rijp en kunnen eerder geoogst worden. De temperatuur mag echter niet te hoog stijgen anders zullen de negatieve gevolgen groter zijn dan de positieve. In het westen van Nederland ondervindt de landbouw de invloed van de zeespiegelstijging. In de lage gedeelten van Nederland neemt de kweldruk toe waardoor het land verzilt. Dit heeft nadelige gevolgen voor de landbouw [PBL], [IPCC].