Gevolgen klimaatverandering in Nederland

Klimaatverandering in Nederland

Nederland heeft de gevolgen van een veranderend klimaat ondervonden. Het Nederlandse klimaat wordt warmer. Aan de ene kant kunnen er plaatselijk zware regen- en onweersbuien optreden met wateroverlast tot gevolg. Aan de andere kant zijn er perioden van ernstige droogte met gevolgen voor de menselijke samenleving in Nederland.

Het klimaat in Nederland wordt warmer

De gevolgen van klimaatverandering in Nederland beginnen duidelijk zichtbaar te worden; er worden de laatste jaren regelmatig temperatuurrecords gebroken. Er is sprake van een hittegolf als de maximale temperatuur minimaal 5 dagen hoger ligt dan 25 oC en als er minimaal drie tropische dagen zijn met een temperatuur hoger dan 30 oC. De hittegolven die in 2003 optraden in Nederland kostte het leven aan 1400 tot 2200 mensen. De herfst van 2005 was de warmste in drie eeuwen. Juli 2006 was de warmste maand sinds het begin van de temperatuurmetingen in ons land in 1706. De gemiddelde temperatuur in deze maand was met 22,3 graden maar liefst 4,9 graden hoger dan normaal. Er vielen duizend doden als gevolg van de hittegolf. September 2006 hoorde tot een van de warmste septembermaanden sinds driehonderd jaar. Qua temperatuur staat deze maand op de derde plaats, alleen 1947 en 2003 waren warmer. Oktober 2006 was met 13,6 graden gemiddeld ruim drie graden warmer dan normaal; alleen oktober 2001 was met 14,2 graden warmer. De winter 2006/2007 was een van de warmste winters sinds drie eeuwen. De winter 2013/2014 was de op één na de zachtste sinds het begin van de metingen. In De Bilt bedroeg de gemiddelde wintertemperatuur 6,0 graden tegen 3,4 graden normaal (gemiddeld over 1981-2010). De warmste jaren in de Bilt waren 2014 en 2020. De gemiddelde temperatuur was 11,7 oC terwijl het langjarig gemiddelde op 10,1 oC ligt. Andere jaren in de top vijf van warme jaren waren 2017, 2018 en 2019. De zomer van 2018 was de warmste zomer sinds de start van temperatuurmetingen in 1706. De gemiddelde temperatuur was 18,9 oC, bijna twee graden meer dan de normale temperatuur van 17,0 oC. De zomer had twee hittegolven en kende 6 tropisch dagen. Op 27 juli 2018 werd de warmste gemiddelde dagtemperatuur (gemeten over 24 uur) ooit gemeten van 29,7 graden Celsius. 16 februari 2019 was, met 13,1 graden gemeten in De Bilt, de warmste 16 februari ooit gemeten. Hetzelfde gold voor 2 juni 2019 met 30 graden. Op 26 juli 2019 werd weer een hitterecord gebroken, de hoogste temperatuur gemeten in Nederland kwam toen op 40,7 oC te liggen. Juni en juli 2019 waren de warmste zomermaanden ooit gemeten; de gemiddelde temperatuur lag respectievelijk 2,5 en 1,2 oC ruim boven de normale temperatuur. De winter van 2019/2020 was een van de warmste ooit; de gemiddelde temperatuur was 6,4 graden terwijl 3,4 graden normaal is. Door deze extreem zachte winter liep de ontwikkeling van planten en dieren in de lente weken voor op de gemiddelde ontwikkeling van de afgelopen jaren. De zomer van 2020 kenmerkte zich door een hittegolf met de meest tropische dagen ooit gemeten in Nederland. De hittegolf duurde dertien dagen en telde negen tropische dagen. Vooral de temperatuur in de nacht was relatief hoog met minimum waarden boven de 20 oC. Er overleden ongeveer 400 mensen aan de gevolgen van de hittegolf. In 2020 is de maximum temperatuur 229 aaneengesloten dagen, vanaf 1 april tot 16 november, niet onder de 10 oC geweest. Dat is een nieuw record. Het vorige record stamt uit 2011, toen waren het 227 dagen. In 2020 waren 15 september en 2 november de warmste dagen ooit gemeten, met temperaturen van 35,1 en 19,3 oC [KNMI], [Volkskrant].

Uit het bovenstaande blijkt dat er de laatste jaren, door de toename van de hoeveelheid broeikasgassen in de atmosfeer, regelmatig temperatuurrecords worden gebroken. In de hittegolven van 2003 tot en met 2006 kwamen duizenden mensen meer om dan in een vergelijkbare periode zonder hittegolven. Bij de laatste hittegolven was er nauwelijks oversterfte, waarschijnlijk het gevolg van talloze hittemaatregelen, hitteplannen en hitteprotocollen [Volkskrant].

Door de hogere temperaturen nemen diverse waterproblemen toe. Er is meer kans op botulisme. Water wordt ook meer verontreinigd door de groei van blauwalgen. Zwemmen in water, dat verontreinigd is met blauwalgen, kan gezondheidsproblemen veroorzaken. De visserij ondervindt gevolgen van de hogere temperatuur van het zeewater doordat soorten als kabeljauw en schol naar het noorden trekken naar koeler water. Ook uit ander gedrag van dieren in de natuur blijkt dat het klimaat in Nederland veranderd.

De landbouw, tuinbouw en veeteelt in Nederland krijgen te maken met een hogere ziektedruk omdat schadelijke insecten, larven en schimmels beter overleven bij hogere temperaturen.

Neerslag in Nederland

Ook het neerslagpatroon is aan verandering onderhevig als gevolg van de klimaatverandering. Het gevolg is dat, in de negentiger jaren, Nederland werd verrast door flinke wateroverlast. In het rivierengebied kwamen zeer hoge waterstanden voor. De Betuwe werd eenmaal geëvacueerd omdat de dijken bijna bezweken. Het jaar 1998 was het natste jaar van de twintigste eeuw. De landelijk gemiddelde neerslag was 1055 mm terwijl 792 mm normaal is. Ook augustus 2006 brak een record. Totaal viel er in deze maand in dertien dagen meer dan 50 mm regen. Dat is de hoogste waarde sinds het begin van de metingen in 1950. De herfst (september, oktober en november) van 2013 hoort bij de vijf natste in ruim een eeuw. Oktober 2013 was ook zeer nat met soms wateroverlast. Ook in de zomer van 2014 kampten grote delen van Nederland met wateroverlast door extreme regenval. Er was veel materiele schade, onder andere aan woningen en auto's. De zomer van 2018 was uitzonderlijk droog. Tot ver in 2019 was er nog sprake van een neerslagtekort vooral in het midden en oosten van het land. Niettemin leidde in 2018 extreme regenval plaatselijk tot wateroverlast in delen van Nederland; straten stonden blank, kelders liepen onder water en tunnels waren onbegaanbaar. Nieuwkoop spande de kroon met 130 mm regen. De waargenomen toename van de neerslaghoeveelheden in de laatste honderd jaar worden toegeschreven aan de optredende klimaatverandering door broeikasgassen [Volkskrant].

Droogte in Nederland

Het tegenovergestelde vond in 2003 plaats. Toen werd Nederland getroffen door een langdurige droogte. Veendijken bezweken. Door de lage grondwaterstand werd de fundering van gebouwen bedreigd zodat maatregelen genomen moesten worden. Binnenvaartschepen werden stilgelegd omdat ze door de lage waterstanden in de rivieren niet meer konden varen. Door de hogere watertemperatuur ondervonden elektriciteitscentrales problemen met hun koeling. In het ergste geval moeten de centrales worden stilgelegd omdat ze hun koelwater niet meer mogen lozen. Lozing van koelwater leidt anders tot te hoge watertemperaturen met als gevolg sterfte van planten, vissen en andere dieren in de rivier. In 2015 was er eveneens een langdurige droge periode. Het water in de Rijn was zo laag dat binnenvaartschepen niet vol konden worden beladen, de vrachtprijzen stegen. In 2018 heerste er een extreme droogte. De IJssel en de Rijn waren nauwelijks meer bevaarbaar voor schepen. De schepen konden maar voor een derde beladen worden omdat ze anders vast kwamen te zitten. Op de IJssel was op een deel de vaargeul zo smal dat schepen elkaar daar niet konden passeren en op elkaar moesten wachten. Ook in 2020 was er in het voorjaar een lange periode van droogte met hinder voor de scheepvaart. Het neerslagtekort en de droogte hadden, in natuurgebieden in Limburg, Brabant en Overijssel, een aantal hevige natuurbranden tot gevolg met veel schade aan de flora en fauna daar. In Limburg moest een woonwijk worden geëvacueerd vanwege de rookontwikkeling en het gevaar van koolmonoxide. Ook de zomer van 2020 was droog. Op de hoge zandgronden van de Veluwe vielen beken droog met schade aan de flora en fauna tot gevolg. Vissen werden verplaatst naar beken waar nog wel water in stond. In veel gebieden was een sproeiverbod van kracht. Waterschappen zetten noodpompen in om water naar de landbouwgronden te transporteren. Er is overigens nog geen bewijs dat deze droge perioden het gevolg zijn van klimaatverandering. De weerstatistieken laten wat dit betreft nog geen trend zien. Wel voorspellen klimaatmodellen dat in de toekomst droge perioden vaker zullen voorkomen [Volkskrant].