Stijgende temperaturen

Temperaturen wereldwijd

De minimum en maximum temperaturen zijn over de hele wereld aan verandering onderhevig. Het is vrijwel zeker dat hete extremen (waaronder hittegolven), sinds de jaren 1950, vaker en met een hogere intensiteit voorkomen in de meeste landregio's, terwijl koude extremen (waaronder koude golven) minder frequent en minder ernstig zijn. Met een hoge betrouwbaarheid is vastgesteld dat de, door de mens veroorzaakte, klimaatverandering de belangrijkste oorzaak is van deze veranderingen. Dit heeft gevolgen voor de menselijke samenleving [IPCC].

Sommige recente hete extremen, die zijn waargenomen in het afgelopen decennium, zouden uiterst onwaarschijnlijk zijn geweest zonder menselijke invloed op het klimaatsysteem. Wereldwijd sneuvelen er nu acht keer zoveel maandelijkse hitterecords als het geval was in de jaren 50. Van de afgelopen 170 jaar werden 19 van de 20 warmste jaren gemeten na 2000. Het jaar 2016 was het warmste jaar sinds 1880. Juli 2015 was de warmste maand ooit gemeten sinds 1880. Verder was in 2015 de gemiddelde temperatuur op aarde voor het eerst een graad hoger dan de gemiddelde temperatuur van 1880. De heetste plek op aarde is Dasht-E Lut in Iran, in de woestijn daar werd in 2014 een temperatuur van 61 oC gemeten [Volkskrant], [IPCC].

De stijging van de gemiddelde temperatuur is niet overal op aarde hetzelfde. De gemiddelde temperatuur in het Noordpoolgebied stijgt bijna tweemaal zo snel als in de rest van de wereld, terwijl de temperatuur in het Zuidpoolgebied nauwelijks omhoog gaat. Samenhangend daarmee is vastgesteld dat de ijsmassa's rond de Noordpool sterk afnemen. De temperaturen in de noordelijke permafrostgebieden stijgen sinds 1980. Het oppervlak aan bevroren grond is met 7% afgenomen. Door de hogere temperatuur op aarde verdampt meer water, waardoor het in sommige regio's droger wordt, terwijl andere regio's extreme regenval ondervinden. Is een bodem eenmaal uitgedroogd dan stijgt de temperatuur ter plaatse sneller omdat verkoeling, door verdamping van water, achterwege blijft [Volkskrant], [IPCC].

Hittegolven wereldwijd

De lengte en frequentie van hittegolven is sinds 1950 wereldwijd toegenomen onder andere in Europa, Azië en Australië. Onderstaande tabellen geven een overzicht van de hittegolven die, de laatste jaren, de diverse werelddelen hebben getroffen. Ook Nederland werd getroffen door een aantal hittegolven [Volkskrant].

Hittegolven in Europa
Jaar Waar Hittegolven
2003 Europa verschillende hittegolven
2015 Europa hittegolf
2016 Europa hittegolf
2018 Europa hittegolf
2019 Europa hittegolf, juni 2019 was 2 graden warmer dan gemiddeld
2019 Spanje hittegolf, temperaturen tot ruim boven de 42 oC
2019 Frankrijk, zuiden hittegolf, temperaturen tot bijna 46 oC
2020 Europa hittegolven
2021 Griekenland twee hittegolven, drie weken, temperaturen boven de 45 oC
2021 Turkije hittegolf, een week lang, temperaturen boven de 45 oC
2021 Italië hittegolf, temperaturen tot bijna 49 oC
2021 Albanië hittegolf
2022 Spanje, zuiden hittegolven, de eerste in mei, temperaturen tot 42 oC
2022 Europa hittegolf, temperaturen tot 45 oC in Portugal en Spanje, tot 40 oC in het Verenigd Koninkrijk

De zomer van 2019 was in Europa uitzonderlijk warm. In Spanje heerste een hittegolf met hoge temperaturen. Ook in Duitsland, Frankrijk en Tsjechië was het uitzonderlijk warm in 2019. In Frankrijk werd de hoogste temperatuur ooit voor juni gemeten: 45,9 graden. De winter van 2019/2020 was in Europa de warmste sinds 1850; de gemiddelde temperatuur was 1,4 graad hoger dan het record van 2015/2016. Een hittegolf in 2021 die meer dan een week duurde teisterde het zuidoosten van Europa; Griekenland, Turkije, Italië en Albanië. Griekenland leed onder twee extreme hittegolven. De tweede duurde meer dan drie weken en verbrak het nationaal het record met een maximumtemperatuur van meer dan 47 graden. In Europa sneuvelde een hitterecord; op Sicilië steeg de temperatuur tot bijna 49 oC. De zomer van 2022 was de warmste Europese zomer sinds 1950, het was gemiddeld 20 oC. Tijdens hittegolven, in grote delen van Europa, brak de temperatuur record na record. In Zuid-Spanje heerste de heftigste hittegolf voor half juni van de laatste afgelopen 20 jaar. Door de hitte stierven jonge vogeltjes in hun nesten. Voor Zuid-Europa was dit de tweede hittegolf dit jaar. Het klimaat in de Middellandse Zee warmt anderhalf keer sneller op dan gemiddeld waardoor een temperatuur van ongeveer 50 oC later deze eeuw geen uitzondering meer zal zijn [Volkskrant].

Hittegolven wereldwijd (exclusief Europa)
Jaar Waar Hittegolven
2009 Australië hittegolf, bosbranden
2010 Rusland hittegolf
2010 Midden-Oosten hittegolf
2011 Verenigde Staten hittegolf
2013 Australië hittegolf
2015 India hittegolf, temperaturen tot net onder de 50 oC
2015 Pakistan hittegolf, temperaturen ruim boven de 40 oC
2017 Taiwan hittegolf van 16 dagen, temperatuur voor het eerst in 120 jaar boven de 36 oC
2019 Australië hittegolf, temperatuur bereikt een recordhoogte van 47,7 oC
2021 Canada westen hittegolf, temperaturen tot 50 oC, bosbranden
2021 Verenigde Staten, Oregon hittegolf, temperaturen tot 47 oC, bosbranden
2022 India, noorden langdurige hittegolf, temperaturen tot boven de 50 oC
2022 Pakistan extreem warm, kans op overstromingen door smeltende gletsjers
2022 Verenigde Staten hittegolven, in Texas en Oklahoma temperatuur tot boven de 46oC
2022 China extreem lange hittegolf, temperaturen tot boven de 40 oC

In 2019 bereikte de temperatuur in Australië een recordhoogte van 47,7 graden, de temperatuur 's nachts kwam niet onder de 36 graden. Van de tien heetste jaren in Australië vonden er acht plaats in de afgelopen dertien jaar. In 2021 heerste er een hittegolf in het westen van Canada en het noordwesten van Amerika. De hitte, de droogte en de krachtige wind leidde tot hevige bosbranden. De hittegolf in India in 2022 was de ergste hittegolf in 122 jaar. De temperatuur liep op tot boven de 50 graden. In de maanden mei en juni zijn hittegolven niet ongebruikelijk. Maar dit jaar begon de hittegolf al in maart, met de heetste maand maart ooit, met temperaturen boven de 47oC. In Pakistan werd het plaatselijk zelfs 51oC. In India vielen de vogels letterlijk van het dak door hitte en uitdroging. Ook 's nachts bleef het warm, de temperatuur daalde vaak het hele etmaal niet onder de 30 graden. Vóór de klimaatverandering kwamen deze temperaturen in India eenmaal in de 50 jaar voor, nu een maal in de vier jaar. In de Verenigde Staten werden in 2022 in minstens 14 steden hitte records gebroken. In Texas en Oklahoma stegen de temperaturen tot boven de 46oC. Dit was de vierde hittegolf in twee maanden. Ook grote delen van China zuchtten in 2022 meer dan negen weken onder een intense hittegolf [IPCC], [Volkskrant].

De verwachting voor de komende jaren

De hittegolven hebben ernstige gevolgen voor de menselijke samenleving onder andere door het toenemen van bosbranden. De frequentie van hittegolven is regionaal toegenomen. Voor de komende jaren voorspellen de klimaatmodellen dat de hierboven genoemde trends zich zullen doorzetten. Indien geen maatregelen worden genomen om de uitstoot van broeikasgassen te beperken, zullen hittegolven meer voorkomen. De mediterrane landen krijgen, naar alle waarschijnlijkheid, steeds vaker te maken met extreme hitte door klimaatverandering. De ijsmassa's op de Noordpool, op Groenland en op de Zuidpool zullen verder afnemen. De zeespiegel zal daardoor stijgen. Sommige modellen voorspellen dat het ijs in het Noordpoolgebied in de late zomer rond het midden van deze eeuw geheel verdwenen zal zijn. Als het afsmelten van het sneeuw- en ijsdek op Groenland zich doorzet dan zal na 2100 de zeespiegel met 7 meter stijgen. Een ander gevolg van temperatuurverhoging kan zijn dat de circulatie van de oceaanstromingen gaat wijzigen. Het wordt zeer waarschijnlijk geacht dat de warme golfstroom met gemiddeld 11% tot 34% zal afnemen, afhankelijk van de temperatuurstijging. Dit betekent een verlaging van de gemiddelde temperatuur in Europa. Maar het is niet waarschijnlijk dat deze afkoeling groter is dan de stijging van de temperatuur als gevolg van het broeikasgaseffect [IPCC].