Extreme weersomstandigheden

Hogere temperaturen

De opwarming van de aarde leidt tot een hogere zeewatertemperatuur. De hogere zeewatertemperatuur leidt tot een hogere luchtvochtigheid. Deze hogere luchtvochtigheid leidt waarschijnlijk tot meer extreme weersomstandigheden in de vorm stormen met heviger windsterkten en in de vorm van, aan de ene kant grotere neerslaghoeveelheden en aan de andere kant een droger klimaat. Dit leidt regelmatig tot ernstige gevolgen voor de menselijke samenleving. Op het noordelijk halfrond loopt, door de opwarming van de aarde, de hoge luchtcirculatie vaker vast waardoor langdurig hetzelfde weer op de gematigde breedtes heerst. Dat kan extreem weer tot gevolg hebben en heeft onder andere geleid tot de overstromingen van de Elbe in 2003, de hittegolf in Moskou in 2010, de overstromingen in de Balkan in 2014 en de aanhoudende droogte in Californië. De temperatuur in het Noordpoolgebied stijgt de laatste 100 jaar gemiddeld twee tot drie keer zo snel als in de rest van de wereld. In de zomer van 2019 werd het 32 graden in Anchorage in Alaska, een nieuw record. In 2020 was het in de Russische plaats Verkhoyansk, vlak bij de poolcirkel 38 oC, normaal is het daar 20 oC.

Hittegolven

De opwarming van de aarde leidt tot meer hittegolven. Zowel de lengte en frequentie van hittegolven is sinds 1950 wereldwijd toegenomen met name in Europa, Azië en Australië. De zomer van 2018 was in Nederland uitzonderlijk warm en droog en leidde tot twee hittegolven. Met een gemiddelde temperatuur van 18,9 graden was het de warmste zomer sinds 1706. De zomer van 2020 kenmerkte zich door een hittegolf met de meest tropische dagen ooit gemeten in Nederland. De hittegolf duurde dertien dagen en telde negen tropische dagen. In juni 2019 heerste er in Europa een hittegolf waarbij de temperaturen opliepen tot ruim boven de 40 graden. De duur en de intensiteit van de hittegolf waren ongebruikelijk. In Catalonië woedde er een enorme bosbrand. Ook in Nederland, Duitsland, Frankrijk en Tsjechië was het uitzonderlijk warm [Volkskrant], [IPCC].

Stormen

Voor wat betreft de extreme windsterkten; de tropische cyclonen boven de Noord-Atlantische oceaan zijn sinds 1970 in aantal en hevigheid toegenomen. In de Verenigde Staten werd in 2005 het orkaanrecord verbroken. Het land werd in dat jaar getroffen door 27 orkanen waaronder de orkaan Katrina. In de jaren daarna werden de Verenigde Staten getroffen door de orkaan Irene (2011), de superstorm Sandy (2012) en de orkanen Matthew (2016), Harvey (2017), Irma (2017), Florence (2018), Michael (2018) en Dorian (2019). In 2020 werd het orkaanrecord opnieuw gebroken, er raasden 30 orkanen over de Atlantische Oceaan richting Midden- en Noord-Amerika. Al deze orkanen hadden ernstige gevolgen voor de mensen die getroffen werden door deze orkanen. De cycloon Idai heeft in 2019 grote verwoestingen aangericht in Mozambique, Malawi en Zimbabwe. De cycloon Fani, die in 2019 India trof, was de zwaarste orkaan van de laatste 20 jaar en ging gepaard met overvloedige regenval en stormvloeden. Krachtige orkanen troffen in 2012, 2013, 2016 en 2018 de Filipijnen, in 2015 het eilandenrijk Vanuatu in de Grote Oceaan, in 2016 Haïti en in 2017 de bovenwindse eilanden, met name Sint Maarten. De tyfoon Jebi in 2017 was een van de krachtigste stormen in Japan van de laatste dertig jaar. Ze werd in 2019 overtroffen door de tyfoon Hagibis die de zwaarste tyfoon was in zestig jaar [IPCC], [Volkskrant].

Regenval

Het is waarschijnlijk dat de intensiteit en de frequentie van hevige regenval is toegenomen in Noord- en Zuid-Amerika en Europa. In 2018 en 2019 werden het zuiden van Frankrijk en in 2019 het noorden van Italië geteisterd door hevige regenval met overstromingen tot gevolg. Door het stijgen van de temperatuur is er meer onweer boven de noordelijke bossen van Canada en Alaska. Daardoor komen er vaker bosbranden voor. Ook in Azië is er een trend naar heviger regenval. In 2019 ondervond het noordoosten van Australië de zwaarste overstromingen in jaren. In 2021 was het raak in het gebied rond Sydney met de zwaarste overstromingen in 25 jaar. In 2020 viel in Bhutan, Bangladesh, Noordoost-India, Myanmar en Nepal meer dan 200 mm regen in 24 uur. In 2020 werd Japan getroffen door ongekend noodweer met hevige slagregens. China kampte in 2020 met de hevigste regenval in 30 jaar. Meer dan 400 rivieren, in vrijwel het hele land, overstroomden. De enige uitzondering, qua continent, is Afrika; daar is de extreme regenval hetzelfde gebleven, regionale uitzonderingen daargelaten. De regenval neemt ook toe omdat orkanen zich trager verplaatsen. Hierdoor neemt de hoeveelheid regen plaatselijk toe doordat het langduriger blijft regenen. Een voorbeeld hiervan is de orkaan Harvey die in augustus 2017 drie dagen boven Houston bleef hangen, wat tot hoge waterstanden en overstromingen leidde [IPCC], [Volkskrant].

Droogte

Aan de andere kant zijn er in delen van de wereld grote periode van droogte. Nederland bijvoorbeeld kende in 2018 en 2020 een periode van grote droogte met schadelijk gevolgen voor de landbouw, de natuur en de scheepvaart. Niettemin leidde in de zomer van 2018, een korte tijd van extreme regenval plaatselijk tot wateroverlast in delen van Nederland; straten stonden blank, kelders liepen onder water en tunnels waren onbegaanbaar [Volkskrant]. In Californië hebben de afgelopen jaren verwoestende bosbranden gewoed als gevolg van de droogte door klimaatverandering. De bosbranden in 2018 waren de meest schadelijke in de geschiedenis van de staat. Terwijl in 2019 het noordoosten van Australië overstroomde was het in het zuiden en oosten van Australië uitzonderlijk droog. Langdurige droogte, hoge temperaturen en veel wind leidde in 2019/2020 tot hevige bosbranden die nauwelijks onder controle waren te krijgen en maanden aanhielden. In het oosten van het land verbandde 20 procent van de loofbossen, een gebied bijna zo groot als Engeland [Volkskrant].

Klimaatverandering

In een in 2014 verschenen rapport 'Climate Change Impacts in the United States' van de Amerikaanse overheid, opgesteld door onafhankelijke wetenschappers, wordt geconcludeerd dat de recent optredende hittegolven, droogtes en hevige stortregens in de Verenigde Staten een direct gevolg zijn van de door de mens veroorzaakte klimaatverandering. De gevolgen zijn bosbranden door droogte enerzijds en overstromingen door hevige slagregens anderzijds. Vastgesteld is dat de neerslaghoeveelheden in de vorm van slagregens in het noordoosten van de Verenigde Staten de laatste 50 jaar met 70% zijn toegenomen. De kans op extreme hitte is verdubbeld. Met name in Texas en Oklahoma was het in 2011 zeer heet [U.S. National Climate Assessment], [Volkskrant].

Verwachtte klimaatverandering

Voor de komende jaren voorspellen de klimaatmodellen dat de hierboven genoemde trends door zullen zetten. Indien geen maatregelen worden genomen om de uitstoot van broeikasgassen te beperken zal extreem weer meer voorkomen. Het is ook zeer waarschijnlijk dat de intensiteit en de frequentie van hevige regenval op de hogere breedtegraden en in de natte tropische gebieden zal toenemen. De intensiteit van tropische cyclonen zal zich versterken met hogere windsnelheden en heviger regenval. Verschillende landen ontwikkelen plannen om zich te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. De Marshalleilanden bouwen zeeweringen rond de grootste eilanden om die tegen de zeespiegelstijging en stormvloeden te beschermen. Bangladesh ontwikkelt een eigen deltaplan om de kuststreken te beschermen tegen het wassende water, tegen de erosie en tegen de verzilting [IPCC], [Volkskrant].