Smelten gletsjers

Afnemen van gletsjers

Door de mondiaal stijgende temperaturen is in de twintigste eeuw de omvang van gletsjers wereldwijd afgenomen. Het is zeer waarschijnlijk dat gletsjers in de nabije toekomst versneld zullen smelten of in het geheel zullen verdwijnen. Tussen 1971 en 2009 bedroeg de gemiddelde afname 226 Gton (miljard ton) ijs per jaar, tussen 1993 en 2009 lag dat hoger op gemiddeld 275 Gton per jaar. Sinds de eeuwwisseling smelten de gletsjers in een recordtempo. Ze zijn sneller afgenomen dan ooit in de laatste 120 jaar. Wereldwijd verliezen gletsjers per jaar gemiddeld 75 centimeter van hun ijsdikte; twee maal zoveel als in de jaren negentig en drie maal zoveel als in de jaren tachtig van de vorige eeuw. Tussen 1994 en 2017 is in totaal 6200 Gton (6758 km3) aan gltsjerijs verloren gegaan [IPCC], [Volkskrant].

Ook in Europa krimpen de gletsjers. De Griesglesjer in Zwitserland is sinds 1850 3,0 kilometer korter geworden. De Vernagtfernergletsjer in Oostenrijk is, sinds het begin van de metingen 1,5 kilometer gekrompen. De Nigardsbreen in Noorwegen is een zijarm van de grootste gletsjer in Europa, de Jostedalsbreen. Sinds 1989 heeft de Nigardsbreengletsjer zich al 2,5 kilometer teruggetrokken. Uit lengtemetingen blijkt dat ook de Tschierva-, de Rhone-, de Roseg- en de Adamello-gletsjer in de Alpen, vanaf 1986, steeds kleiner worden. De snelheid waarmee dit gebeurd ligt tussen de 10 meter tot soms wel 50 meter, of meer, per jaar. Het ijsvolume van de Alpen-gletsjers is inmiddels gehalveerd ten opzichte van 1900 [IPCC], [Volkskrant].

De beroemde sneeuwvelden en gletsjers op de Kilimanjaro in Afrika zijn in de laatste decennia sterk in omvang afgenomen. In 1912 was de omvang 12 vierkante kilometer, in 2008 resteerde er nog 1,8 vierkante kilometer. Verwacht wordt dat er over tien tot twintig jaar helemaal geen sneeuw en ijs meer op de Kilimanjaro aanwezig zal zijn. De verdwijning van deze gletsjers is overigens niet volledig toe te schrijven aan het broeikaseffect; er spelen hier ook andere, lokale, effecten mee. Door ontbossing rond de Kilimanjaro is er minder waterdamp in de lucht; dit leidt tot minder sneeuwval boven op de berg [IPCC].

De gletsjers in het Nationale Gletsjerpark in Montana in de Verenigde Staten zijn eveneens sterk geslonken. Verwacht wordt dat daar over vijftien jaar geen enkele gletsjer meer over zal zijn. In het Andesgebergte in Zuid-Amerika liggen omvangrijke gletsjers; ook deze gletsjers worden kleiner. De Himalaya is het waterreservoir van Azië. Ongeveer 1,3 miljard mensen zijn afhankelijk van water uit de Himalaya. In de afgelopen jaren is de temperatuur in de Himalaya meer gestegen dan gemiddeld in de wereld. Ook daar nemen de gletsjers in omvang af, zowel in lengte als in dikte [IPCC].

Gevolgen van het afnemen van gletsjers

Het verdwijnen van gletsjers heeft lokaal gevolgen voor de watervoorziening, voor de hoeveelheid neerslag, voor de landbouw, voor de elektriciteitsvoorziening en voor het toerisme. Het afnemen van gletsjers heeft tot gevolg dat er minder water achter stuwdammen kan worden opgeslagen voor drinkwater, irrigatie en het opwekken van elektriciteit. Door het afnemen of verdwijnen van de gletsjers wordt ook de natuur en het milieu ter plaatse beïnvloed. Al het gesmolten sneeuw en ijs van gletsjers wordt als water afgevoerd naar zee en draagt daar bij aan de stijging van de zeespiegel. Sinds 1850 is de bijdrage van het afsmelten van gletsjers aan de zeewaterspiegelstijging naar schatting 90 millimeter [IPCC], [Volkskrant].

De gevolgen van de temperatuurstijging voor gletsjers zijn onderzocht voor alle gletsjers in de wereld. Het resultaat is dat, als de temperatuurstijging in 2100 onder de 1,5 graad Celsius blijft, naar verwachting, aan het eind van deze eeuw, een derde van het ijsvolume van de gletsjers zal zijn verdwenen. Ligt de temperatuurstijging op 2 graden of hoger dan zal 50 tot 60% van de gletsjers zijn gesmolten. Dit heeft gevolgen voor de watervoorziening in de stroomgebieden van deze gletsjers. Deze gebieden hebben vaak nu al kampen met watertekorten. Door minder water voor irrigatie kan de voedselzekerheid van de mensen in deze gebieden in gevaar komen. Vooral de gletsjers in de Himalaya en de Hindo Kush zijn belangrijk voor de watervoorziening in hun stroomgebieden. Langs de Indus bijvoorbeeld wonen 230 miljoen mensen die voor water volledig afhankelijk zijn van het gesmolten gletsjerwater. Geschillen over de watervoorziening zijn aanleiding voor politieke spanningen tussen India en Pakistan. Aan de andere kant kunnen, door de temperatuurstijging en het snellere smelten van de gletsjers, in combinatie met heviger moessonregens door het opwarmen van de Indische Oceaan, overstromingen optreden. Dit gebeurde al in 2011 in Pakistan en in 2013 in India [IPCC], [Volkskrant].