Het Nederlandse klimaat

Gevolgen kooldioxide-emissie voor het Nederlandse klimaat

De toename van de CO2-concentratie in de atmosfeer heeft ook gevolgen voor het Nederlandse klimaat; dat wordt warmer. Het is zeer waarschijnlijk dat dit warmere klimaat wordt veroorzaakt door het broeikaseffect. De gevolgen voor het Nederlandse klimaat beginnen duidelijk zichtbaar te worden. Behalve dat het warmere wordt, wordt het weer ook extremer. Aan de ene kant worden er de laatste jaren regelmatig temperatuurrecords gebroken en treden er meer hittegolven op, met perioden van langdurige droogte. Aan de andere kant wordt het klimaat natter en kunnen er hevige regenbuien ontstaan met gevaar van overstromingen. Een en ander heeft gevolgen voor de menselijke samenleving en voor de natuur in Nederland.

De temperatuur in Nederland

Dat de temperatuur in Nederland toeneemt, blijkt ook uit cijfers van het KNMI. Onderstaande figuur geeft het verloop van de gemiddelde temperatuur over een jaar, in de afgelopen eeuw, bij het weerstation in De Bilt. De andere stations vertonen een vergelijkbaar patroon [KNMI].

Grafiek van de gemiddelde jaartemperatuur in De Bilt van 1900 tot 2019

De trendlijn in de figuur geeft aan dat vanaf 1950 de gemiddelde jaartemperatuur in Nederland duidelijk stijgt. Inmiddels is de gemiddelde temperatuur sinds 1901 al met meer dan twee graden toegenomen tot 11,2 oC in 2019. Zowel de zomer- als de wintertemperatuur is toegenomen zoals uit de onderstaande figuur blijkt.

Grafiek van de gemiddelde temperatuur per jaar, in de zomer en in de winter, in De Bilt van 1900 tot 2019

De wintertemperatuur is de gemiddelde temperatuur in de maanden december tot en met februari; de zomertemperatuur is de gemiddelde temperatuur in de maanden juni tot en met augustus. Beide vertonen in stijgende tendens net als de gemiddelde jaartemperatuur die ook in de figuur is weergegeven [KNMI]. De hogere temperaturen hebben gevolgen voor de mens. Ook in de natuur zijn de gevolgen van de temperatuurstijging zichtbaar.

De verwachting is dat tegen het einde van de eeuw de temperatuur in Nederland, zowel in de winter als in de zomer, tot ongeveer 4 graden hoger kan zijn dan nu. Het aantal vorstdagen neemt af. Het aantal ijsdagen neemt nog meer af; de kans op een Elfstedentocht worden kleiner. Het aantal tropische zomernachten met temperaturen boven de 20 graden neemt toe [KNMI].

De neerslag in Nederland

Ook het neerslagpatroon is aan verandering onderhevig. Onderstaande figuur geeft de jaarlijkse neerslaghoeveelheid in Nederland in de Bilt in de jaren vanaf 1900. De andere stations vertonen een vergelijkbaar patroon [KNMI].

Grafiek van de gemiddelde neerslaghoeveelheid in Nederland in de Bilt van 1900 tot 2019

Uit deze figuur blijkt dat de tendens in de neerslaghoeveelheid vanaf 1950 duidelijk stijgt. Vanaf 1900 is de gemiddelde neerslag met 100 mm toegenomen tot 850 mm per jaar in 2019. Dit heeft in de afgelopen jaren geleid tot wateroverlast. Door de grotere neerslaghoeveelheden kan ook de afvoer van rivierwater te kort schieten, met een grotere kans op overstromingen tot gevolg.

De verwachting is dat Nederland aan het eind van deze eeuw het hele jaar door te maken zal krijgen met heviger regenval; de regenval wordt extremer. De winters worden zachter en natter; de zomers droger, maar lokaal kan extreme regenval voorkomen. Een voorbeeld daarvan was de zomer van 2018. Begin juni van dat jaar was er plaatselijk ernstige wateroverlast door overvloedige regenval, daarna landelijk gevolgd door een van de ernstigste droogteperiode sinds het begin van de metingen in 1901. De landbouw, de natuur en de scheepvaart had zwaar te leiden van de droogte [KNMI], [Volkskrant].

De zeespiegelstijging voor de Nederlandse kust

Door de mondiale zeespiegelstijging stijgt ook het zeewaterpeil voor de Nederlandse kust.

Grafiek van de gemiddelde zeespiegelstijging voor de kust van  Nederland van 1900 tot 2017

De gemiddelde zeespiegelhoogte tussen 1890 en 1900 lag 17 centimeter onder NAP (Normaal Amsterdams Peil). In de periode tussen 1890 en 2017 is de zeespiegel voor de Nederlandse kust gemiddeld met 24 cm gestegen, dat is een gemiddelde stijging van 1,9 mm per jaar. In 2017 stond de zeespiegel langs de Nederlandse kust hoger dan ooit gemeten. Over het hele jaar 2017 genomen lag de zeespiegel gemiddeld 10 centimeter boven NAP [PBL]. Wereldwijd is de zeespiegelstijging, voor de periode 1993-2015, gemiddeld ongeveer 3 mm per jaar. De zeespiegelstijging bij Nederland is dus lager. Dit komt vooral door verschillen in thermische expansie, door zwaartekrachtseffecten en geologische oorzaken. Daarnaast spelen wind-, getijde- en luchtdrukeffecten een rol. De verwachting is dat, als gevolg van de stijgende temperaturen, de zeespiegelstijging van de Noordzee in 2100, 100 centimeter kan bedragen, ten opzichte van het gemiddelde niveau tussen 1981 en 2010. Dit kan consequenties hebben voor de waterafvoer van de rivieren en kan leiden tot verzilting van het water in de kustgebieden [KNMI], [Volkskrant].