Zware stormen

Stormen (orkanen, cyclonen, tyfonen en tornado's)

Voor een zware storm worden verschillende benamingen gehanteerd. Als een zware storm boven de Atlantische Oceaan ontstaat wordt het een orkaan genoemd, ontstaat hij boven de Grote Oceaan dan heet het een tyfoon en ontstaat hij boven de Indische Oceaan dan heet het een cycloon. Het zijn zeer uitgebreide weersystemen die gepaard gaan met bijzonder krachtige wind, zeer veel regen en opstuwing van zeewater. Voor wat betreft hun kracht worden ze onderverdeeld in vijf klassen volgens de schaal van Saffir-Simpson. In Nederland wordt de schaal van Beaufort gebruikt. De categorieën van Saffir-Simpson worden gehanteerd vanaf een windkracht van 12 Beaufort (gemiddelde windsnelheid 117 km/uur). De weersystemen van deze stormen kunnen meerdere dagen blijven bestaan. Een tornado is een veel kleiner fenomeen, een tornado is een relatief kleine ronddraaiende kolom van lucht onder een onweerswolk. Een tornado is meestal maar enkele tientallen tot enkele honderden meters breed en blijven meestal minder dan een uur bestaan. Stormen halen hun energie uit warme lucht en warm zeewater. Als de watertemperatuur stijgt, ontstaan er niet alleen meer stormen, maar worden ze ook krachtiger en houden langer aan [Weer on Line].

Kracht van stormen en het broeikaseffect

Het wereldwijde aandeel van de zware (categorie 3-5) tropische cyclonen in de afgelopen vier decennia is toegenomen, de breedtegraad, waar tyfonen in het westelijke deel van de noordelijk Stille Oceaan hun piekintensiteit bereiken, is naar het noorden verschoven. Deze veranderingen kunnen niet worden verklaard door variaties in weerpatronen alleen. Studies naar het voorkomen van cyclonen en hun weerkundige onderbouwing geven aan dat de hevige neerslag, die gepaard gaat met tropische cyclonen, wordt veroorzaakt door de klimaatverandering als gevolg van de door de mens uitgestoten broeikasgassen. Op de Noord Atlantische Oceaan is geconstateerd dat orkanen niet veel vaker voorkomen, wel is het waarschijnlijk dat de intensiteit van de orkanen is toegenomen. Als de gemiddelde temperatuur 2 graden stijgt ten opzichte van de gemiddelde temperatuur in het tijdvak 1850-1990, verdubbelt het risico op extreem zware orkanen in de Golf van Mexico, bij de Filipijnen stijgt de kans op tyfoons met 50 procent. Nieuw onderzoek geeft aan dat de kracht van cyclonen inderdaad toeneemt. Meteorologen pleiten zelfs voor een nieuwe buitencategorie, categorie 6, voor de allerzwaarste tropische cyclonen. De toename van de kracht van zware stormen heeft ernstige gevolgen voor de menselijke samenleving [IPCC], [Weer on Line].

Voorkomen van zware stormen wereldwijd

Onderstaande tabellen geven een overzicht van zware stormen die, de laatste jaren, de diverse werelddelen hebben getroffen en wat de gevolgen van deze stormen waren. Ook in Nederland hebben een aantal hevige stormen gewoed [Volkskrant].

Europa
Jaar Soort storm Waar Gevolgen
2018 zware zomerstorm West-Europa hevige regenval
2018 zware zomerstorm Frankrijk rivieren buiten hun oevers, overstromingen
2019 zware storm Griekenland veel schade, na een aantal dagen met temperaturen boven de 40 graden
2022 drie stormen, Dudley, Eunice en Franklin West-Europa veel schade
2022 noodweer Frankrijk, Corsica zware windstoten tot 224 km/uur, veel regen
2022 noodweer Italië omwaaiende bomen
2023 zware onweersbuien Balkan zeer zware windstoten
2023 storm Hans Noorwegen, Zweden zware regenval, 200 mm in 48 uur, wateroverlast, overstromingen, aardverschuivingen
2023 storm Daniel Griekenland windstoten tot 118 km/uur, zware regenval 100 tot zelfs 300 mm in 24 uur, wateroverlast, overstromingen
2023 storm Daniel Turkije zware regenval, wateroverlast, overstromingen
2023 storm Agnes Groot Brittannië windstoten tot 127 km/uur, zware regenval, wateroverlast, overstromingen
2023 storm Babet Groot Brittannië zware regenval tot 200 mm, overstromingen
2023 storm Ciarán West Europa rukwinden tot 207 km/uur, zware regenval
2023 storm Pia Noordwest Europa zeer zware windstoten tot 130 km/uur, hoogwater aan de kusten
2023 storm Gerrit Groot Brittannië windstoten tot 120 km/uur, zware regen- en sneeuwval, 80 tot 200 mm
2024 storm Isha Groot Brittannië Ierland windstoten tot 160 km/uur, zware regenval

Het extreme weer in 2022 was bijzonder. Nederland en omringende landen werden, binnen vijf dagen op een rij, geteisterd door drie stormen; Dudley, Eunice en Franklin. Eunice was de heftigste storm in vier jaar tijd. In Frankrijk op Corsica woedde hevig noodweer, er werd een windstoot gemeten van 224 km/uur. Er vielen bomen om en daken werden van gebouwen afgerukt. Ook in Italië waaiden bomen om door het noodweer. In 2023 werden Bosnië, Kroatië en Slovenië getroffen door zeer zware onweersbuien. Het onweer ging gepaard met zeer hevige windstoten, waardoor bomen werden ontworteld. De storm Daniel veroorzaakte in Griekenland hevig noodweer, met zeer veel regen en zware windstoten. Lokaal viel er zelfs 754 millimeter regen. De hoeveelheid regen zorgt voor flinke overstromingen. West Europa (Spanje, Frankrijk, België en Nederland) werd in november getroffen door de storm Ciarán met zware windstoten [Volkskrant], [Weer on Line].

Afrika
Jaar Soort storm Waar Gevolgen
2019 cycloon Idai Mozambique overstromingen, stad Beira grotendeels verwoest
2019 cycloon Idai Malawi overstromingen, grote verwoestingen
2019 cycloon Idai Zimbabwe overstromingen, grote verwoestingen
2023 cycloon Freddy Afrika, zuiden cycloon van de vijfde categorie, met gemiddelde windsnelheden van 265 km/uur, hevige regen
2023 storm Daniel Libië zware regenval, overstromingen, dambreuk, zware vloedgolf, modderstromen

De cycloon Idai (categorie 2), met windstoten van 170 kilometer per uur, heeft in 2019 grote verwoestingen aangericht in Mozambique, Malawi en Zimbabwe. De cycloon ging gepaard met hevige regenval die werd geweten aan klimaatverandering. De regenval leidde tot overstromingen waardoor grote gebieden, meer dan 3000 vierkante kilometer, onder water kwamen te staan. Vlak daarna werd de regio getroffen door een nog zwaardere (categorie 4) cycloon, cycloon Kenneth. Madagaskar, Mozambique en Malawi werden in 2023 getroffen door de cycloon Freddy. Het was een van de zwaarste stormen ooit op het zuidelijk halfrond, een cycloon van de vijfde categorie, met windsnelheden op land van 150 km/uur. De cycloon was bijzonder omdat hij helemaal vanuit de Noordkust van Australië naar Afrika trok over een afstand van 7000 km. Daarnaast was hij bijzonder omdat hij, nadat hij in Afrika aan land was gegaan, weer terugkeerde naar zee en vandaar weer terug ging naar land en Mozambique en Malawi voor de tweede keer trof. Freddy was daarmee de langdurigste cycloon ooit. In het pad van de cycloon viel er 100 tot 200 millimeter regen. In Libië veroorzaakte de storm Daniel veel schade. Vooral de kuststad Derna werd zwaar getroffen door de storm, nadat twee dammen waren bezweken door de zware regenval. De vloedgolf die daardoor ontstond leidde tot een enorme ravage: weggeslagen en overstroomde huizen, weggespoelde voertuigen, verwoeste wegen, omgeknakte bomen. Zeker een kwart van de stad werd weggevaagd [Volkskrant], [Weer on Line].

Noord- en Midden-Amerika
Jaar Soort storm Waar Gevolgen
2005 orkaan Katrina Verenigde Staten, Louisiana 165 miljard dollar aan schade
2011 orkaan Irene Verenigde Staten, stad New York straten onder water, schatting totale schade 6 miljard dollar
2012 superstorm Sandy Verenigde Staten, New Jersey complete kuststeden onder water, huizen verwoest
2012 superstorm Sandy Verenigde Staten, stad New York Manhattan onder water en zonder stroom, 30 miljard dollar schade
2015 orkaan Patricia Mexico zeer zware orkaan, windsnelheden tot 345 km/uur
2016 orkaan Matthew Haïti zwaarste orkaan sinds 2007, grote verwoestingen
2016 orkaan Matthew Verenigde Staten zware schade, stroomuitval
2017 orkaan Harvey Verenigde Staten, Texas stortregens, overstromingen, schade aan bebouwing 125 miljard dollar
2017 superorkaan Irma Bovenwindse eilanden zwaarste categorie, enorme ravage, windsnelheden 300 km/uur
2017 orkaan Irma Verenigde Staten, Florida hoogwater, overstromingen, stroomuitval, schade 55 miljard dollar
2017 orkaan Maria Puerto Rico stroomuitval, schade 94 miljard dollar
2018 orkaan Florence Verenigde Staten, oostkust zware windstoten, hevige regenval, overstromingen, schade 22 miljard
2018 orkaan Michael Verenigde Staten, Florida aanzienlijke schade
2019 twee tornado's Verenigde Staten, Alabama windsnelheden tot 270 km/uur, veel schade
2019 orkaan Dorian Bahama's zwaarste orkaan ooit, windsnelheden 295 km/uur, huizen verwoest
2019 orkaan Dorian Verenigde Staten, Florida veel schade
2019 orkaan Dorian Verenigde Staten, Noord Carolina overstromingen, met veel schade
2020 orkaan Laura Verenigde Staten, Louisiana 14 miljard schade
2020 140 tornado's Verenigde Staten veel schade
2020 orkanen Eta, Iota Midden-Amerika aardverschuivingen en overstromingen, 7 miljard dollar schade
2021 orkaan Ida Verenigde Staten, Louisiana vijfde categorie; windsnelheden 250 km/uur, overstromingen
2021 orkaan Ida Verenigde Staten; New Jersey en New York veel wateroverlast, schade enorm, 30 tot 32 miljard dollar
2021 30 tornado's Verenigde Staten, middenwesten stad Mayfield bijna compleet verwoest
2022 orkaan Fiona Cariben; Puerto Rico, Dominicaanse Republiek orkaan categorie 4, windsnelheden tot 215 km/uur, overstromingen
2022 orkaan Fiona Canada orkaan categorie 1, golven tot 12 meter, veel schade
2022 orkaan Ian Cuba orkaan categorie 3, windsnelheden tot 205 km/uur, veel schade
2022 orkaan Ian Verenigde Staten, Florida orkaan categorie 4 á 5, windsnelheden tot 250 km/uur, overstromingen
2022 orkaan Nicole Verenigde Staten, Florida orkaan categorie 1, windsnelheden tot 120 km/uur, hoge waterstanden
2023 stormen Verenigde Staten, Californië stormen en hevige stortbuien
2023 tornado Verenigde Staten, Mississippi zware tornado trok spoor van vernieling, enorme schade
2023 tornado Verenigde Staten, zuiden, midwesten tientallen tornado's en hevige stormen, veel schade
2023 orkaan Hilary Mexico, Verenigde Staten orkaan categorie 3, windsnelheden tot 200 km/uur, hevige regenval, overstromingen, modderstromen
2023 orkaan Idalia Verenigde Staten, Florida orkaan categorie 3 tot 4, windsnelheden tot 205 km/uur, hevige regenval 100 tot 200 mm, overstromingen
2023 orkaan Otis Mexico orkaan categorie 5, windsnelheden tot 270 km/uur, hevige regenval, overstromingen
2024 storm Verenigde Staten, Californië zware regenval, harde wind

In de Verenigde Staten werd in 2005 het orkaanrecord verbroken. Het land werd in dat jaar getroffen door 27 orkanen waaronder de orkaan Katrina. De orkaan Matthew die in 2016 Haïti trof was de zwaarste orkaan sinds 2007. De orkaan liet een spoor van verwoesting achter en leidde tot de ergste humanitaire ramp sinds de aardbeving van 2010. De orkaan Dorian die in 2016 over de Bahama's en Florida trok, was de zwaarste orkaan die de Bahama's ooit heeft getroffen. In 2020 trokken er een recordaantal van 30 orkanen over de Atlantische oceaan. Een van de zwaarste was de orkaan Laura. Naast de orkanen raasden er op 12 en 13 april 2020 minstens 140 tornado's over de Verenigde Staten. De orkaan Ida die in 2021 huis hield in Louisiana was een van de zwaarste orkanen van de laatste tijd. Het was een orkaan van de vijfde, tevens de hoogste, categorie. De orkaan heeft geleid tot hevige neerslag, tornado's en talrijke overstromingen en modderstromen. De uitlopers van de orkaan Ida hebben in de staten New Jersey en New York tot noodweer geleid. Metroverbindingen liepen onder water en treinen en vluchten vielen uit als gevolg van de wateroverlast. Ook in 2021 trok een serie van meer dan 30 tornado's, een pad van verwoesting door het middenwesten van de Verenigde Staten. De stad Mayfield werd bijna compleet verwoest. Dat een tornado nog zo laat in het jaar, in december, voorkomt was uitzonderlijk. Het lijkt erop dat tornado's in de Verenigde Staten wat minder vaak voorkomen maar als ze ontstaan, dan zijn het vaak hele extreme. De orkaan Fiona, die in 2022 over Puerto Rico en de Dominicaanse Republiek trok, bereikte zelfs Canada en leidde in totaal tot zeker 3 miljard dollar aan schade. De orkaan Ian die in 2022 over Cuba, Florida, South en North Carolina trok, heeft veel schade veroorzaakt. In Florida ging de orkaan gepaard met windsnelheden van ruim 250 km/uur, verwoestende stortregens en een verraderlijke zeegang met hoge golven. Verschillende gebieden van Florida werden getroffen door stormvloeden van wel 3,6 meter hoog. Met meer dan 112 miljard dollar aan schade was het de meest verwoestende orkaan in de geschiedenis van de Amerikaanse staat Florida. De orkaan Nicole zorgde in november voor hoge waterstanden die enkele gebouwen in kustgemeenten beschadigde. Een orkaan in november is een zeldzaamheid. De orkaan Idalia kon zich in 2023 razendsnel ontwikkelen boven de Golf van Mexico omdat de temperatuur van het zeewater erg hoog was. Vlak aan de kust lag de zeewatertemperatuur rond de 32 graden. De orkaan veroorzaakte vloedgolven van wel 3 tot 4 meter hoog. Ook de orkaan Otis, die Mexico trof, ontwikkelde zeer snel, hij groeide binnen een dag aan van windkracht 9 tot een orkaan van de vijfde categorie met windsnelheden van 270 km/uur. De hoge temperatuur van het zeewater voor de kust van Mexico droeg bij aan de intensivering van de storm. Tussen 2001 en 2020 is het al 60 keer gebeurd dat een orkaan binnen een etmaal opklom van een tropische storm naar een orkaan van categorie drie of hoger. Doordat de aarde opwarmt neemt het aantal van dit soort orkanen toe [Volkskrant], [Weer on Line].

Azië
Jaar Soort storm Waar Gevolgen
2012 tyfoon Bopha Filipijnen windsnelheden 210 km/uur, hevige regenval, aardverschuivingen, overstromingen
2013 tyfoon Haiyan Filipijnen windsnelheden tot 315 km/uur, hoge golven tot 15 meter hoog, zware regenval, overstromingen
2013 tyfoon Haiyan Vietnam zware regenval, overstromingen
2015 tyfoon Etau Japan zeer zware regenval, overstromingen
2016 tyfoon Koppu Filipijnen veel schade
2018 tyfoon Jebi Japan krachtigste storm van de laatste dertig jaar, windstoten van 160 km/uur
2018 tyfoon Mankhut Filipijnen zware regenval, aardverschuivingen, modderstromen
2018 tyfoon Mankhut China windsnelheden van meer dan 200 km/uur, veel overlast
2019 tyfoon Hagibis Japan zwaarste tyfoon in zestig jaar, enorme hoeveelheden regen, overstromingen, veel schade
2019 cycloon Fani India zwaarste cycloon van laatste 20 jaar, windsnelheden 205 km/uur, veel regenval, stormvloeden, veel schade
2020 cycloon Amphan India veel verwoesting
2020 cycloon Amphan Bangladesh windsnelheden tot 185 km/uur, heftigste cycloon in 100 jaar, veel verwoesting
2020 tyfoon Molave Vietnam grote schade
2021 tyfoon Riley Filipijnen ravage in kuststreken enorm, hele dorpen weggevaagd
2022 tyfoon Nanmadol Japan, Kyushu boven de oceaan windvlagen van 270 km/uur, boven land 160 km/uur, hevige regenval
2022 tyfoon Noru Filipijnen categorie 3, windsnelheden tot 240 km/uur, overstromingen
2022 tyfoon Noru Vietnam categorie 4, windsnelheden tot 250 km/uur, zware regenval 300mm, aardverschuivingen en overstromingen
2023 cycloon Mocha Myanmar, Bangladesh categorie 4, windsnelheden tot 260 km/uur, zware regenval, vloedgolven tot 4 m hoog, overstromingen, aardverschuivingen
2023 tyfoon Doksuri Filipijnen categorie 4, windsnelheden tot 240 km/uur, veel neerslag, overstromingen, modderstromen
2023 tyfoon Doksuri China veel neerslag, 260 mm in drie dagen, rivieren buiten hun oevers, overstromingen,
2023 tyfoon Khanun Filipijnen zware onweersbuien, veel neerslag, overstromingen
2023 tyfoon Khanun Japan, Zuid-Korea zware regenval, windstoten tot 130 km/uur, hoge golven, overstromingen, aardverschuivingen
2023 tyfoon Lan Japan zware regenval, windstoten tot 180 km/uur, overstromingen, aardverschuivingen
2023 tyfoon Koinu Taiwan categorie 3 tot 5, windstoten tot 340 km/uur, zware regenval, hoge golven
2023 cycloon Michaung India windsnelheden tot 100 km/uur, zware regenval, grootschalige overstromingen

Hoewel er geen duidelijk verband is aangetoond tussen de frequentie van voorkomen en het broeikaseffect werd in Japan in 2004 het tyfoonrecord verbroken, het jaarlijkse maximum steeg van zeven naar tien tyfoons. In 2019 werd Japan getroffen door de tyfoon Hagibis, de zwaarste tyfoon in zestig jaar. De cycloon Fani die, ook in 2019, India trof, was de zwaarste storm van de laatste 20 jaar. De supercycloon Ampahn, die in 2020 Bangladesh trof, was de heftigste cycloon (categorie 5) in 100 jaar, met windsnelheden van 185 km/uur. De cycloon ging gepaard met hevige regenval. De mangrove bossen aan de kust dempten de cycloon enigszins, ongeveer 1600 km2 aan mangrove bossen werden beschadigd. De tyfoon Riley trok eind 2021 een spoor van vernieling door de Filipijnen. De ravage in de kuststreken was enorm. Daken werden van huizen afgeblazen, bomen en elektriciteitspalen uit de grond gerukt, hele dorpen werden weggevaagd. De tyfoon Khanun teisterde in 2023 eerst de Filipijnen, trok twee keer over het zuiden van Japan en trof ook Zuid-Korea. Hij bewoog zich langzaam, met een ongewoon lage snelheid van 10 kilometer per uur. Daardoor viel er plaatselijk veel regen [Volkskrant], [Weer on Line].

Oceanië
Jaar Soort storm Waar Gevolgen
2015 superorkaan Pam eilandstaat Vanuatu windvlagen van meer dan 300 km/uur, veel schade
2016 zware cycloon Fiji-eilanden zwaarste cycloon ooit, windstoten van meer dan 300 km/uur
2023 cycloon Gabrielle Nieuw Zeeland derde categorie, gemiddelde windsnelheden van 140 km/uur, hevige regen
2023 cycloon Ilsa Australië, noordwesten vijfde categorie, gemiddelde windsnelheden ruim 250 km/uur, windstoten tot 300 km/uur
2023 cycloon Mawar Guam vierde categorie, stormvloeden, zware regenval (250 tot 500 mm), overstromingen, aardverschuivingen

In 2015 verwoestte de superorkaan Pam een groot deel van het eilandstaatje Vanuatu in de Grote Oceaan. In 2016 werden de Fiji-eilanden getroffen door de zwaarste cycloon in hun geschiedenis. Windstoten van meer dan 300 km/uur waren geen uitzondering. In 2023 werd Nieuw Zeeland getroffen door de cycloon Gabrielle, met gemiddelde windsnelheden van 140 kilometer per uur, en verwoestende windvlagen tot 205 kilometer per uur. De cycloon ging gepaard met zeer hevige regen, op sommige plekken viel tot 400 millimeter regen op een dag [Volkskrant], [Weer on Line].

Gevolgen voor de menselijke samenleving

Al deze zware stormen (orkanen, cyclonen, tyfonen en tornado's) hadden ernstige gevolgen voor de mensen die getroffen werden door deze stormen. De schade werd merendeels veroorzaakt door hevige windstoten, in de orde van honderden kilometers per uur, en door hevige regenval met als gevolg aardverschuivingen, modderstromen en overstromingen.

De verwachting voor de komende jaren

De verwachting is dat, met toenemende opwarming van de aarde, het aandeel zware tropische cyclonen (categorieën 4-5) en de piekwindsnelheden van de meest intense tropische cyclonen op wereldschaal zal toenemen. Dit heeft schadelijke gevolgen voor de menselijke samenleving [IPCC].